Við skuldum fólkinu okkar að horfast í augu við mistökin

„Við útvistuðum fullveldi okkar í auknum mæli til alþjóðastofnana samhliða því sem margar þjóðir fjárfestu í gríðarstóru velferðarkerfi á kostnað þess að viðhalda getunni til að verja sig. Til að friðþægja loftslags-kirkjuna tókum við upp orkustefnu sem er að gera fólkið okkar fátækara á sama tíma og keppinautar okkar nýta olíu, kol og jarðgas og allt annað – ekki aðeins til að knýja hagkerfi sín, heldur til að nota sem vopn gegn hagsmunum okkar.“

Þetta sagði Marco Rubio utanríkisráðherra Bandaríkjanna í ræðu á öryggisráðstefnunni í München 14. febrúar síðastliðinn.

„Og í leit að heimi án landamæra opnuðum við dyr okkar fyrir fordæmalausri bylgju fólksflutninga sem ógnar samheldni samfélaga okkar, menningu okkar og framtíð fólksins okkar. Við gerðum þessi mistök saman, og nú, saman, skuldum við fólkinu okkar að horfast í augu við þessar staðreyndir og halda áfram að endurbyggja.“

Ræðan vakti verulega athygli og augljóst að með henni hefur Rubio skipað sér á bekk með áhrifamestu utanríkisráðherrum Bandaríkjanna síðustu áratugi.

Öryggisráðstefnan í München (Munich Security Conference) er árleg alþjóðleg ráðstefna um utanríkis- og öryggismál sem hefur verið haldin í Þýskalandi allt frá árinu 1963. Þar koma saman þjóðarleiðtogar, ráðherrar, embættismenn, herforingjar, fræðimenn og fulltrúar alþjóðastofnana og atvinnulífs til að ræða stöðu alþjóðlegra öryggismála, átaka og varnarsamstarfs.

Hér á eftir er útdráttur úr ræðu Rubios enda ljóst að ræðan á brýnt erindi til okkar á Íslandi:

Við komum saman hér í dag sem meðlimir sögulegs bandalags, bandalags sem bjargaði heiminum og breytti honum. Þegar þessi ráðstefna var haldin fyrst árið 1963 var hún í landi – reyndar í heimsálfu – sem var sundruð. Línan milli kommúnisma og frelsis lá í gegnum hjarta Þýskalands. Fyrstu gaddavírsgirðingar Berlínarmúrsins höfðu verið reistar aðeins tveimur árum áður.

Og aðeins nokkrum mánuðum fyrir fyrstu ráðstefnuna, áður en forverar okkar hittust hér í fyrsta sinn, hér í München, hafði Kúbudeilan komið heiminum á barm kjarnorkueyðingar. Jafnvel þótt seinni heimsstyrjöldin væri enn í fersku minni bæði Bandaríkjamanna og Evrópubúa stóðum við frammi fyrir nýjum ógnunum – sem gátu leitt til nýrrar tegundar eyðileggingar, hættulegri og endanlegri en nokkuð annað í sögu mannkyns.

Þegar þessi fyrsti fundur fór fram var sovéskur kommúnismi í sókn. Þúsund ára vestræn siðmenning hékk á bláþræði. Á þeim tíma var sigurinn langt frá því að vera vís. En við vorum knúin áfram af sameiginlegum tilgangi. Við vorum ekki aðeins sameinuð í því sem við börðumst gegn; við vorum sameinuð í því sem við börðumst fyrir. Og saman sigruðu Evrópa og Ameríka og heimsálfan var endurbyggð. Fólkið okkar dafnaði. Með tímanum sameinuðust austur- og vestur. Siðmenningin varð aftur heil.

Þessi alræmdi múr sem hafði klofið þessa þjóð í tvennt féll og með honum myndaðist illt heimsveldi. Austur og vestur urðu aftur eitt. En sæluvíman yfir sigrinum var hættuleg blekking; að við værum komin að „endalokum sögunnar“; að sérhver þjóð yrði nú frjálslynt lýðræðisríki; að bönd sem myndast eingöngu með viðskiptum og verslun kæmu í stað þjóðernis; og að alþjóðlegt regluverk – ofnotað hugtak – kæmi í stað þjóðarhagsmuna; og að við myndum lifa í heimi án landamæra þar sem allir yrðu heimsborgarar.

Þetta var fávísleg hugmynd sem hunsaði bæði mannlegt eðli og lærdóm rúmlega 5.000 ára sögu mannkyns og hún hefur reynst okkur dýrkeypt. Í þessari blekkingu tókum við upp kreddukennda sýn á frjáls og óheft viðskipti, jafnvel þótt sumar þjóðir vernduðu hagkerfi sín og niðurgreiddu framleiðslu til að grafa markvisst undan okkar. Afleiðingin var af-iðnvæðing, lokun verksmiðja þar sem milljónir starfa voru flutt úr landi og við afhentum andstæðingum og keppinautum okkar stjórn á mikilvægum aðfangakeðjum.

Við útvistuðum fullveldi okkar í auknum mæli til alþjóðastofnana samhliða því sem margar þjóðir fjárfestu í gríðarstóru velferðarkerfi á kostnað þess að viðhalda getunni til að verja sig. Til að friðþægja loftslagskirkjuna tókum við upp orkustefnu sem er að gera fólkið okkar fátækara á sama tíma og keppinautar okkar nýta olíu, kol og jarðgas og allt annað – ekki aðeins til að knýja hagkerfi sín, heldur til að nota sem vopn gegn hagsmunum okkar.

Og í leit að heimi án landamæra opnuðum við dyr okkar fyrir fordæmalausri bylgju fólksflutninga sem ógnar samheldni samfélaga okkar, menningu okkar og framtíð fólksins okkar. Við gerðum þessi mistök saman, og nú, saman, skuldum við fólkinu okkar að horfast í augu við þessar staðreyndir og halda áfram að endurbyggja.

Undir stjórn Trumps forseta munu Bandaríki Norður-Ameríku enn og aftur takast á við endurnýjun og endurreisn, sem er knúin áfram af sýn á framtíð sem er jafn stolt, jafn fullvalda og jafn lífsnauðsynleg og forn siðmenning okkar. Og þótt við [Bandaríkin] séum reiðubúin, ef nauðsyn krefur, að gera þetta ein, viljum við og vonum að við getum þetta með ykkur, vinum okkar hér í Evrópu.

Bandaríkin og Evrópa eiga samleið. Bandaríkin voru stofnuð fyrir 250 árum en ræturnar liggja hér í þessari heimsálfu. Fólkið sem settist að og byggði þjóðina þar sem ég fæddist kom að ströndum Ameríku með minningar og hefðir og kristna trú forfeðra sinna sem heilagan arf, órjúfanlegan hlekk milli gamla heimsins og þess nýja.

Við erum hluti af sömu siðmenningu – vestrænni siðmenningu. Við erum bundin hvert öðru með dýpstu böndum sem þjóðir geta deilt, mótuð af sameiginlegri sögu, kristinni trú, menningu, arfleifð, tungumáli, uppruna og fórnum sem forfeður okkar færðu fyrir þá sameiginlegu siðmenningu sem við höfum erft.

Þess vegna getum við Bandaríkjamenn stundum virst svolítið beinskeyttir og ákveðnir í ráðleggingum okkar. Þess vegna krefst Trump forseti gagnkvæmni af vinum okkar hér í Evrópu. Ástæðan, vinir mínir, er sú að okkur er annt um ykkur. Okkur er innilega annt um framtíð ykkar og okkar. Og ef við erum stundum ósammála ykkur, þá stafar ágreiningurinn af djúpstæðum áhyggjum okkar af Evrópu sem við erum tengd – ekki aðeins efnahagslega, ekki aðeins hernaðarlega. Við erum tengd andlega og við erum tengd menningarlega. Við viljum að Evrópa sé sterk. Við teljum að Evrópa verði að lifa af, því tvær stóru styrjaldir síðustu aldar eru stöðug áminning um að á endanum eru örlög okkar samtvinnuð.

Þjóðaröryggi, sem þessi ráðstefna snýst að mestu um, er ekki aðeins röð tæknilegra spurninga – hversu miklu við eyðum í varnir eða hvar, hvernig við beitum þeim. Þetta eru mikilvægar spurningar en þær eru ekki grundvallarspurningar. Grundvallarspurningin sem við verðum að svara í upphafi er hvað nákvæmlega við erum að verja, því herir berjast ekki fyrir óhlutstæð hugtök. Herir berjast fyrir fólk; herir berjast fyrir þjóð. Herir berjast fyrir lífsháttum. Og það er það sem við erum að verja: stórfenglega siðmenningu sem hefur fulla ástæðu til að vera stolt af sögu sinni, örugg um framtíð sína og stefnir að því að ráða sjálf eigin efnahagslegum og pólitískum örlögum.

Það var hér í Evrópu sem hugmyndirnar fæddust sem sáðu fræjum frelsisins sem breyttu heiminum. Það var Evrópa sem gaf heiminum réttarríkið, háskólana og vísindabyltinguna. Það var þessi heimsálfa sem færði okkur snilligáfu Mozarts og Beethovens, Dantes og Shakespeares, Michelangelos og Da Vincis, Bítlanna og Rolling Stones og var innblástur fyrir undur, líkt og hvelft loft Sixtínsku kapellunnar og gnæfandi spírur hinnar miklu dómkirkju í Köln, sem bera vitni um mikilfengleika fortíðar okkar og trúnna á Guð. Þær boða undrin sem bíða okkar í framtíðinni. En aðeins ef við erum ófeimin við arfleifð okkar og stolt af þessum sameiginlega arfi. Þá getum við saman hafið verkið að móta og skapa efnahagslega og pólitíska framtíð okkar.

Af-iðnvæðing var ekki óumflýjanleg. Hún var meðvituð stefna, áratugalangt efnahagslegt verkefni sem rændi þjóðir okkar auði sínum, framleiðslugetu sinni og sjálfstæði. Og missir fullveldis okkar yfir aðfangakeðjunni var ekki afleiðing farsæls og heilbrigðs alþjóðlegs viðskiptakerfis, heldur heimsku. Stefnan var heimskuleg en sjálfviljug umbreyting á hagkerfi okkar sem gerði okkur háð öðrum og hættulega berskjölduð fyrir kreppum.

Fjöldaflutningar eru ekki, voru ekki, jaðarmál sem skiptir litlu máli. Þeir voru og eru enn krísa sem er að umbreyta og grafa undan stöðugleika samfélaga um allan Vesturheim. Saman getum við enduriðnvætt hagkerfi okkar og endurbyggt getuna til að verja fólkið okkar. En verkefni þessa nýja bandalags ætti ekki aðeins að beinast að hernaðarsamvinnu og endurheimt iðnaðar fortíðar. Það ætti einnig að beinast að því að efla, í sameiningu, gagnkvæma hagsmuni okkar og móta nýjar vígstöðvar, leysa úr læðingi hugvit okkar, sköpunargáfu og kraftmikinn anda til að byggja nýja vestræna öld. Geimferðir í atvinnuskyni og háþróuð gervigreind; iðnaðarsjálfvirkni og sveigjanleg framleiðsla; sköpun aðfangakeðju fyrir mikilvæga málma sem er ekki viðkvæm fyrir fjárkúgun annarra stórvelda; og sameiginlegt átak til að keppa um markaðshlutdeild í hagkerfum heimsins. Saman getum við ekki aðeins endurheimt stjórn á eigin iðnaði og aðfangakeðjum – við getum dafnað á þeim sviðum sem munu skilgreina 21. öldina.

En við verðum líka að ná stjórn á landamærum okkar. Að stjórna því hverjir og hversu margir koma til landa okkar er ekki merki um útlendingahatur. Það er ekki hatur heldur grunnur þjóðlegs fullveldis. Með því að bregðast í þessum efnum erum við ekki að sinna grundvallarskyldum gagnvart fólkinu okkar heldur ógna samfélagsgerð okkar og siðmenningu.

Við getum ekki lengur sett hina svokölluðu heimsreglu ofar brýnum hagsmunum fólks okkar og þjóða. Við þurfum ekki að yfirgefa kerfi alþjóðasamvinnu sem við sköpuðum og við þurfum ekki að leggja niður alþjóðlegar stofnanir sem við byggðum saman. En þessar stofnanir verður að endurbæta. Þær verður að endurbyggja.

Til dæmis hafa Sameinuðu þjóðirnar enn mikla möguleika á að vera verkfæri til góðs í heiminum. En við getum ekki horft fram hjá því að í dag, í brýnustu málum sem fyrir okkur liggja, hafa þær engin svör og hafa nánast engu skipt. Þær gátu ekki leyst stríðið á Gaza. Þess í stað var það forysta Bandaríkjanna sem tryggði frelsun gísla villimanna og kom á viðkvæmu vopnahléi. Sameinuðu þjóðirnar hafa ekki leyst stríðið í Úkraínu. Það þurfti forystu Bandaríkjanna og samstarf við mörg þeirra landa sem hér eru í dag bara til að koma deiluaðilum að samningaborðinu í leit að friði sem enn er ófundinn.

Sameinuðu þjóðirnar voru máttlausar til að hefta kjarnorkuáætlun róttækra klerka sjía í Teheran. Til þess þurfti 14 sprengjur sem varpað var með nákvæmni úr bandarískum B-2 sprengjuflugvélum. Og þær gátu ekki brugðist við ógninni við öryggi okkar frá eiturlyfjahryðjuverka-einræðisherra í Venesúela. Þess í stað þurfti bandarískar sérsveitir til að koma einræðisherranum fyrir rétt.

Í fullkomnum heimi yrðu öll þessi vandamál og fleiri leyst af erindrekum og harðorðum ályktunum. En við búum ekki í fullkomnum heimi og við getum ekki haldið áfram að leyfa þeim sem blygðunarlaust og opinskátt ógna borgurum okkar og stofna alþjóðlegum stöðugleika í hættu að skýla sér á bak við alþjóðalög sem þeir sjálfir brjóta reglulega.

Þetta er vegferðin sem Trump forseti og Bandaríkin hafa lagt upp í. Þetta er vegferðin sem við biðjum ykkur í Evrópu að fara með okkur í. Við höfum áður verið samferða og vonandi göngum við sama veginn aftur. Í fimm aldir, fyrir lok síðari heimsstyrjaldar, hafði Vesturheimur verið að þenjast út – trúboðar þess, pílagrímar, hermenn og landkönnuðir streymdu frá ströndum þess yfir höf, námu ný lönd og byggðu upp víðfeðm heimsveldi sem teygðu sig um allan heim.

En árið 1945, í fyrsta sinn frá tímum Kólumbusar, var hann að dragast saman. Evrópa var í rústum. Helmingur hennar bjó á bak við járntjald og restin leit út fyrir að fylgja fljótlega. Hin miklu vestrænu heimsveldi voru að líða undir lok og guðlausar kommúnistabyltingar og uppreisnir flýttu fyrir að umbreyta heiminum og draga rauða hamarinn og sigðina yfir stór landsvæði.

Þá, eins og nú, fóru margir að trúa því að yfirráðatímum Vesturlanda væri lokið og að framtíðin yrði líkt og veikt og máttlaust bergmál fortíðar. En saman viðurkenndu forverar okkar að hnignun væri val sem þeir neituðu að velja. Þetta er það sem við gerðum saman einu sinni áður og þetta er það sem Trump forseti og Bandaríkin vilja gera aftur núna, ásamt ykkur.

Og þess vegna viljum við ekki að bandamenn okkar séu veikir, því það gerir okkur veikari. Við viljum bandamenn sem geta varið sig svo að enginn andstæðingur freistist nokkurn tíma til að reyna á sameiginlegan styrk okkar. Þess vegna viljum við ekki að bandamenn okkar séu fjötraðir af sektarkennd og skömm. Við viljum bandamenn sem eru stoltir af menningu sinni og arfleifð, sem skilja að við erum erfingjar sömu göfugu siðmenningar, sem ásamt okkur eru viljugir og færir um að verja.

Þess vegna viljum við ekki að bandamenn réttlæti óbreytt ástand en viðurkenni að grípa verður til aðgerða. Við í Ameríku höfum engan áhuga á að vera kurteisir og skipulagðir umsjónarmenn skipulegrar hnignunar Vesturlanda. Við leitumst ekki við að sundra, heldur endurlífga gamla vináttu og endurnýja mestu siðmenningu í sögu mannkyns. Það sem við viljum er endurvakið bandalag sem viðurkennir að það sem hefur hrjáð samfélög okkar er ekki aðeins röð slæmra stefnumála heldur vanlíðan, vonleysi og sjálfsánægja. Bandalag sem við viljum er ekki lamað af aðgerðaleysi vegna ótta – ótta við loftslagsbreytingar, ótta við stríð, ótta við tækni. Við viljum bandalag sem þýtur djarflega inn í framtíðina. Og eini óttinn sem við höfum er óttinn við skömmina ef við skilum ekki samfélögum okkar stoltari, sterkari og auðugri til barnanna okkar.

Bandalag sem er tilbúið að verja fólkið okkar, vernda hagsmuni okkar og varðveita athafnafrelsið sem gerir okkur kleift að móta eigin örlög – ekki reka alþjóðlegt velferðarkerfi og kaupa friðþægingu fyrir meintar syndir fyrri kynslóða. Bandalag sem leyfir ekki að valdi þess sé útvistað, takmarkað eða komið undir kerfi sem það hefur ekki stjórn á; bandalag sem er ekki háð öðrum um mikilvægar nauðsynjar og viðheldur ekki þeirri kurteisu tilgerð að lífshættir okkar séu aðeins einir af mörgum og sem biður um leyfi áður en það framkvæmir. Og umfram allt, bandalag sem byggir á þeirri viðurkenningu að það sem við, Vesturlönd, höfum erft saman sé eitthvað sem er einstakt, sérstakt og óbætanlegt.

Með því að starfa saman á þennan hátt munum við ekki aðeins stuðla að endurheimt skynsamlegrar utanríkisstefnu heldur gefa okkur skýrari sjálfsmynd. Við endurheimtum stöðu okkar í heiminum og fælum frá þau öfl sem ógna bæði Evrópu og Bandaríkjunum með því að útrýma siðmenningunni.

Öllum má vera ljóst að við viljum ekki endalok Atlantshafstímabilsins – því þótt heimili okkar Bandaríkjamanna sé á vesturhveli jarðar munum við ávallt vera barn Evrópu.

Saga okkar hófst með ítölskum landkönnuði sem með ævintýraför sinni til hins óþekkta uppgötvaði nýjan heim. Fyrstu nýlendurnar voru byggðar af enskum landnemum, sem við eigum ekki aðeins að þakka tungumálinu sem við tölum heldur allt okkar stjórnmála- og réttarkerfi. Nýjar byggðir voru mótaðar af skosk-írskum – þessum stolta, harðgerða ættflokki frá hæðum Ulster sem gaf okkur Davy Crockett og Mark Twain og Teddy Roosevelt og Neil Armstrong. Hin miklu Miðvesturríki voru byggð upp af þýskum bændum og handverksmönnum sem breyttu auðum sléttum í alþjóðlegt landbúnaðarveldi – og bættu, svo það sé nefnt, gæði bandarísks bjórs til muna.

Við landnámið var fylgt fótsporum franskra loðdýrakaupmanna og landkönnuða en nöfn þeirra prýða enn götuskilti og bæjarnöfn um allan Mississippi-dalinn. Hestar okkar, búgarðar og kúrekasýningar – öll rómantíkin í kringum kúreka sem urðu samnefnarar fyrir bandaríska vestrið – á uppruna sinn á Spáni. Og stærsta og þekktasta borg okkar hét Nýja Amsterdam áður en hún var nefnd New York.

Og vitið þið að árið sem landið mitt var stofnað bjuggu Lorenzo og Catalina Geroldi í Casale Monferrato í konungsríkinu Piedmont-Sardiníu. Og Jose og Manuela Reina bjuggu í Sevilla á Spáni. Ég veit ekki hvað, ef nokkuð, þau vissu um nýlendurnar 13 sem höfðu öðlast sjálfstæði frá breska heimsveldinu en eitt er ég viss um: Þau hefðu aldrei getað ímyndað sér að 250 árum síðar myndi einn af beinum afkomendum þeirra vera kominn aftur hingað til þessarar heimsálfu sem æðsti erindreki þessarar ungu þjóðar. Og samt er ég hér, minntur á eigin sögu og að sögur okkar og örlög munu ávallt vera samtengd.

Saman endurreistum við sundraða heimsálfu í kjölfar tveggja hrikalegra heimsstyrjalda. Þegar við stóðum aftur andspænis skiptingu vegna járntjaldsins tóku frjálsu Vesturlöndin höndum saman við hugrakka andófsmenn sem börðust gegn harðstjórn í austri til að sigra sovéska kommúnismann. Við höfum barist hvort gegn öðrum, síðan sæst, síðan barist, síðan sæst aftur. Og okkur hefur blætt og við höfum dáið hlið við hlið á vígvöllum frá Kapyong til Kandahar.

Ég er hér í dag til að gera það ljóst að Ameríka er að marka leiðina að nýrri öld velmegunar og að enn og aftur viljum við gera það ásamt ykkur, okkar kæru bandamönnum og elstu vinum.