Svartagallsraus fær byr undir báða vængi

Stundum er engu líkara en að saga endurtaki sig, með nýjum leikurum en öðrum blæbrigðum. Árið 2009 ætlaði vinstri stjórn Samfylkingar og Vinstri grænna undir forystu Jóhönnu Sigurðardóttur að kollvarpa íslensku samfélagi. Henda átti góðri stjórnarskrá út í hafsauga og innleiða nýja, lagt var til atlögu við sjávarútveginn í tilraun til að hnésetja vel rekin fyrirtækin sem voru þyrnar á augum fólksins sem var komið til valda. Og ákveðið var að sækja um aðild að Evrópusambandinu án þess að bera það undir þjóðina – meirihluti þingmanna Samfylkingar og Vinstri grænna felldi tillögu þess efnis.

Vinstristjórn Kristrúnar Frostadóttur – samsteypustjórn Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins – hefur ákveðið að feta í fótspor Jóhönnu og Steingríms J. með því að hefja viðræður um aðild að Evrópusambandinu að nýju. Feigðarför Jóhönnu-stjórnarinnar til Brussel er gleymd og „svartagallsrausi um að íslenska leiðin sé ekki lengur fær“ er ekki hafnað líkt og Kristrún Frostadóttir bað íslensku þjóðina um í áramótaávarpi.

Fyrir alþingiskosningarnar 2024 var lítil sem engin umræða um aðild að Evrópusambandinu eða hugsanlegar aðildarviðræður – taka upp þráðinn frá því hann slitnaði við skipsstrandið 2013. Jafnvel Viðreisn forðaðist að tala um Evrópusambandið. Flokkur fólksins var skýr í andstöðu sinni við aðild. Samfylkingin undir forystu Kristrúnar Frostadóttur taldi önnur mál mikilvægari í náinni framtíð en að takast á um aðild að Evrópusambandinu. Í viðtali við hlaðvarpsþáttinn Chess After Dark 27. ágúst 2024 var Kristrún skýr:

„Í Evrópumálunum hef ég verið mjög skýr á því að ég tel að þetta sé ekki rétti tíminn til að fara í þá vegferð. Mér finnst mikilvægara að sameina jafnaðarfólk um atriði sem eru í nærumhverfi okkar akkúrat núna.”

Og síðar sagði Kristrún:

„Ég veit bara að það er rosalega mikil vegferð að fara í það ferli og það er líka vegferð sem þarf að vera mikil samstaða um hjá þjóðinni. Eins og dæmin hafa sýnt, þú gengur ekki svo auðveldlega út úr Evrópusambandinu.“

Þrátt fyrir þessi orð og þrátt fyrir skýra andstöðu Flokks fólksins við aðild að ESB, samþykktu allir flokkarnir að efnt skyldi til þjóðaratkvæðagreiðslu „um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu sem fari fram eigi síðar en árið 2027“. Flokkur fólksins var keyptur til fylgislags með grásleppu, loforði um aukna strandveiði og tengingu greiðslna almannatrygginga við launavísitölu.

Föstudaginn 6. mars kynntu forystukonur ríkisstjórnarinnar þingsályktun um þjóðaratkvæðagreiðslu sem halda skal 29. ágúst næstkomandi. Augljóst var hve Valkyrjunum leið illa á blaðamannafundi. Ekki var sjálfstraustið meira en svo að utanríkisráðherra taldi nauðsynlegt að ráðast sérstaklega að Morgunblaðinu og blaðamanni þess á fundinum. Forsætisráðherra virðist varla þora að taka til máls án þess að fá til þess leyfi frá utanríkisráðherra.

Það er sérstaklega athyglisvert, óháð afstöðunni til þjóðaratkvæðagreiðslunnar, að ríkisstjórnin skuli vilja hraða atkvæðagreiðslunni á sama tíma og óveðursský hrannast upp í efnahagsmálum. Verðbólga er meiri en í upphafi kjörtímabilsins, vextir eru háir og atvinnuleysi er að stóraukast. Í stjórnarsáttmálanum segir að fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar sé að ná stöðugleika í efnahagslífinu og lækkun vaxta, með styrkri stjórn á fjármálum ríkisins. Um leið verði kyrrstaða rofin og unnið að aukinni verðmætasköpun í atvinnulífinu:

„Lífskjör landsmanna verða bætt með samstöðu um þessi verkefni.“

Og ríkisstjórnin setti sér 23 sérstök tölusett markmið. Síðasta markmiðið – það 23. í röðinni – var þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður eigi síðar en fyrir lok árs 2027. Sem sagt:

Ríkisstjórnin hefur engum árangri náð í efnahagsmálum þrátt fyrir að fyrsta verk hennar væri að ná stöðugleika og lækkun vaxta. Í árangursleysi sínu hefur hún því farið í síðasta tölusetta markmiðið.

Þegar ríkisstjórn kemst í vandræði, hlutirnir ganga ekki upp, flest þróast á verri veg – verðbólga eykst samhliða auknu atvinnuleysi og það hægist á hjólum efnahagslífsins er alltaf gott að komast í skjól.

Brýning forsætisráðherra í áramótaávarpi hefur misst alla merkingu rúmlega tveimur mánuðum eftir að þau voru sögð:

„Það er lífsnauðsyn fyrir Ísland að villast ekki í ólgusjó. Látum hvorki glepjast af stundarhagsmunum né hrífumst með sviptivindum í stjórnmálum annarra ríkja en okkar eigin. Höldum sjó – höfum augun opin og gætum hagsmuna Íslands.“

Síðar bætti forsætisráðherra við:

„Höldum traustataki í sjálfstæði okkar og fullveldi.“

Undir lok ávarpsins hafnaði forsætisráðherra „svartagallsrausi um að íslenska leiðin sé ekki lengur fær“. Þessum orðum var Kristrún greinilega að beina annars vegar til forystu og þingmanna Viðreisnar og hins vegar til eigin þingmanna, sem unnið hafa gegn henni sem forsætisráðherra:

„Verum áfram samstíga þjóð í sigri og þraut. Leyfum engum að kljúfa okkur. Höfnum svartagallsrausi um að íslenska leiðin sé ekki lengur fær og hér þurfi að kúvenda högum okkar og háttum. Ekkert er fjær sanni.“