Meistari orðsins
Davíð Oddsson nýtti tungumálið af fágætri leikni. Hann var ekki aðeins stjórnmálamaður heldur orðasmiður sem skildi að orð móta ekki aðeins umræðu heldur einnig viðhorf. Í ræðum og viðtölum sameinaði hann kaldhæðni, húmor og skýra hugmyndafræði. Hann talaði með þeim hætti að stuðningsmenn hrifust og andstæðingum sveið oft undan.
Davíð hafði einstakan hæfileika til að setja flókin mál fram með einföldum hætti. Þegar hann talaði um ríkisafskipti, frelsi eða ábyrgð einstaklingsins notaði hann gjarnan hversdagslegt málfar sem almenningur tengdi við eigin reynslu. Þannig varð hugmyndafræði Davíðs skiljanleg án þess að verða yfirborðskennd. Hann forðaðist tæknilegt embættismál en orðtak hans var beitt, lifandi og stundum hvassyrt.
Mörg ummæli hans lifa enn. Þau endurspegla persónu hans og pólitíska sýn. Hér eru nokkur dæmi um orðasnilld Davíðs.
Forsætisráðherra
Beðið fyrir þjóðinni
„Á dögunum var Alþingi sett með guðsþjónustu í dómkirkjunni. Ég tók eftir að presturinn horfði fyrst á Steingrím, síðan á Ólaf Ragnar, þá á Jón Baldvin og bað svo fyrir þjóðinni!“
Ræða á landsfundi Sjálfstæðisflokksins 1991.
Óbilandi traust á fólkinu
„Við höfum því öll efni til þess að horfa vonglöð til framtíðar með ást á landinu og óbilandi traust á því dugandi fólki sem landið byggir.“
Í stefnuræðu í október 1993.
Breytum viðhorfi
„Við verðum að breyta viðhorfi fólks til hins opinbera. Það á ekki að vera eins og síldarnót til að festa fólk í, heldur eins og öryggisnet sem enginn fellur niður fyrir.“
Ræða á þingi Sambands ungra sjálfstæðismanna á Akureyri 18. ágúst 1995.
Vinstri flokkar í vanda
„Vinstri flokkarnir eru í nokkrum vanda. Þeim gengur ekki vel nema þjóðinni gangi illa. Og þjóðinni gengur ekki illa nema vinstri flokkarnir séu við völd!“
Í baráttunni fyrir þingkosningar 8. maí 1999.
Ekki hollt að vera í höndum fárra
Íslenska þjóðríkið er þannig vaxið að það er ekki hollt fyrir það að vera í höndunum á mjög fáum aðilum.
Í viðtali við fréttastofu Ríkissjónvarpsins 6. ágúst 1999.
Blóðpeningar flæða
Fargi var létt af frjálshuga fólki um allan heim þegar múrinn féll og kommúnisminn flaut yfir hrunið steypuvirkið og fjaraði út. En það mikla land Rússland með öllum sínum náttúrukynstrum og kostum fær ekki notið sín, því stjórnkerfið og efnahagslífið nær ekki að þroskast og virðist um þessar mundir einkum lúta lögmálum glæpalýðs og eiturlyfjabaróna. Blóðpeningar þeirra flæða um Evrópu og skapa þar ótta og öryggisleysi. Menn sem engar leikreglur virða leitast við að þvo illa fengið fé sitt í fjármálakerfum þjóðanna. Margir stjórnmálaforingjar í Evrópu telja þetta mestu ógnun sem nú sé við að eiga á Vesturlöndum.
Við Íslendingar, sem svo nýlega höfum opnað okkar hagkerfi, þurfum að gæta þess að verða ekki leiksoppur slíkra afla. Efnahagskerfið verður að vera opið og einfalt en jafnframt gagnsætt og byggt á trausti. Lykilorðið er traust.
Í ræðu á Hólahátíð í ágúst 1999.
Vindhanar
Vindhanar verða aldrei áttavitar, hvorki til sjós né lands.
Ræða á viðskiptaþingi Verslunarráðs Íslands 8. febrúar 2001.
Krækja sér í aukabónus
Það er t.d. alveg ljóst að matvöruverslunin hefur verið að krækja sér í aukabónus. Það fer ekkert á milli mála. Það er því mjög mikilvægt að matvöruverslunin kunni sér hóf og taki þátt í átaki gegn verðhækkunum.
Í viðtali við Morgunblaðið 22. janúar 2002, en stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins lögðu þá áherslu á að verðbólgumarkmið kjarasamninga næðust.
Uggvænlegt markaðsvald
Við lifum á innflutningi að verulegu leyti. Við komumst ekki hjá því og breyting á mati á verði krónunnar okkar hlýtur að leiða til hækkandi vöruverðs, þ.e. ef gengið lækkar. Nú þegar það hækkar á nýjan leik jafnt og þétt leiðir það með sama hætti, og a.m.k. á að leiða til þess með sama hætti, að verðlag fari lækkandi og hagur manna styrkist hvað það varðar. Auðvitað á að fylgja því eftir að stórir aðilar séu ekki að misnota aðstöðu sína. Auðvitað er 60% eignaraðild í matvælafyrirtækjum, verslunarfyrirtækjum í matvælaiðnaði, allt of há hlutdeild. Auðvitað er það uggvænlegt og sérstaklega þegar menn hafa á tilfinningunni að menn beiti ekki því mikla valdi sem þeir hafa þar af skynsemi. Auðvitað hlýtur að koma til greina af hálfu ríkisins og Alþingis að skipta upp slíkum eignum ef þær eru misnotaðar.
Í utandagskrárumræðum á Alþingi 22. janúar 2002 um stöðu efnahagsmála.
Furðu margir segja hálfsatt eða ósatt
Fáir eiga þó meira undir því en stjórnmálamenn að njóta trausts fólksins í landinu. En hinu er ekki að neita að sumt af því sem fyrir augu ber af vettvangi stjórnmálanna er tæplega til þess fallið að vekja mönnum traust. Furðu margir segja hálfsatt eða ósatt og virðast ekki leiða hugann eina örskotsstund að heiðri sínum og orðstír og það sem lakara er, enginn hermir framkomuna upp á viðkomandi og ótrúlega mörgum virðist sama. Menn yppta öxlum og láta kyrrt liggja. Slíkt kann að standast um skamma hríð en verður að þjóðarböli þegar til lengdar lætur.
Í áramótaræðu 2002.
Bankarnir komnir á hála braut
Nú standa mál þannig til að mynda í dag að það veit enginn hver á Stöð 2, einu frjálsu sjónvarpsstöðina í landinu svo maður noti orðið frjálsa án þess að halla nokkuð á Ríkisútvarpið. Ég tel ekki að það eigi að gera það. En stundum er látið í veðri vaka að Kaupþing Búnaðarbanki eigi þessa stöð en það er einnig látið í veðri vaka að tiltekinn nafngreindur einstaklingur í kaupsýslu eigi nú þegar orðið þessa stöð. Það er auðvitað algerlega óboðlegt að slík staða sé uppi. Og það er reyndar ekki boðlegt heldur að einn af stærstu bönkum þjóðarinnar taki þátt í viðskiptabrellum af þessu tagi og hafi ekki sína hluti á tæru gagnvart almenningi í þessum efnum. Það er ekki búandi við það. Og reyndar er maður mjög hugsandi orðinn yfir því, svo maður komi því að hér, með hvaða hætti íslensku bankarnir, allir stærstu bankarnir, eru farnir að haga sér með afskiptum sínum og inngripum í íslenskt atvinnulíf. Þar eru menn komnir út á mjög hála braut, að mínu viti, og ég, sem hef trúað og stutt og verið stoltur af því að standa fyrir einkavæðingu á slíkum bönkum, tel jafnframt að það eigi að reyna að halda þessum bönkum að sínum verkefnum og þeir séu komnir langt út fyrir þau mörk sem þeir eiga að sinna og skyldum gagnvart almenningi í þeim efnum.
Í ræðu á Alþingi um fjölmiðla, banka og viðskiptalíf 19. nóvember 2003.
Því minni afskipti því betra
„Ég held að fákeppni spilli mjög fyrir í viðskiptalífinu. Ég hef verið þeirrar skoðunar, allt frá því að ég var ungur maður, að því minni afskipti sem stjórnmálamenn, embættismenn eða eftirlitsmenn þyrftu að hafa af viðskiptalífinu því betra. En ef það þarf að koma til afskipta opinberra aðila þá eru það inngrip sem eiga að miðast við að tryggja hagsmuni almennings og atvinnulífsins almennt. Þannig er best að hafa þetta. En allt byggist þetta á því að menn lúti leikreglunum, líka þeim sem hvergi eru skráðar.
Í viðtali við tímaritið Vísbendingu 18. desember 2003
Utanríkisráðherra
Í þágu fyrirtækja
Það er ekki hægt að segja að þar hafi hið pólitíska vald verið þessum viðskiptajöfrum neikvætt því á endanum var það hvorki meira né minna en Ólafur Ragnar Grímsson, sem hafði sérstök tengsl við Stöð 2, sem beitti úreltu lagaákvæði, sem ekki hafði verið notað í sextíu ár, í þágu þessara fyrirtækja, þannig að það er afskaplega skrítið að bera sig svo upp á torgum í Bretlandi.
Viðtal við Stöð 2, 23. júní 2005, í tilefni af umfjöllun BBC um Baugsmálið.
Mesta skaðaverkið með atbeina forsetans
Þessum stóru blokkum tókst að drepa – með samfelldum áróðri og atbeina Ólafs Ragnars Grímssonar – fjölmiðlalögin. Ég held að það sé eitt mesta skaðaverk sem hafi verið unnið gagnvart íslenskum almenningi. Íslenskur almenningur þarf á því að halda að hér sé frjáls fjölmiðlun dreifð á sem flestar hendur.
Viðtal við Stöð 2, 23. júní 2005.
Misnotkun Baugsmiðlanna
Og auðvitað þegar maður hefur séð hvernig Baugsmiðlarnir eru misnotaðir með hætti sem maður hefur ekki séð á Vesturlöndum og jafnvel ekki annars staðar heldur, þá hljóta menn að velta því fyrir sér hvort önnur fyrirtæki sem sömu aðilar eiga séu misnotuð með sama hætti.
Í viðtali við fjölmiðla 27. september 2005, að loknum fundi ríkisstjórnar.
Seðlabankastjóri
Hefði átt að hringja bjöllum
Áhrif auðhringsins voru undir ýmsum merkjum og myndum og almenningi var því ekki ljóst hversu víða þeir menn höfðu leitað fanga. Frjálsum fjölmiðlum stafaði af þeim mikil hætta og mér fannst að það hefði átt að hringja einhverjum bjöllum.
Í viðtali við Morgunblaðið 13. október 2005, eftir að Davíð hvarf af pólitískum vettvangi, en áður en hann tók við stöðu seðlabankastjóra.
Vald stjórnmálamanna takmarkað
„Vald stjórnmálamanna hefur verið takmarkað mjög verulega og þeir geta nú einbeitt sér að sínum verkahring; að setja þjóðfélaginu leikreglur. Þá hefur svigrúm fólks og fyrirtækja breyst og aukist svo um munar, þótt á okkur dynji endalaust reglugerðarfargan frá Evrópu.“
Í viðtali við Morgunblaðið 13. október 2005.
Nauðsynlegt að setja viðskiptalífinu leikreglur
Það er auðvitað angi af málinu að um leið og stjórnmálamennirnir hverfa af vettvangi, þá ryðjast fyrirtækin inn í tómarúmið og þegar leikreglurnar vantar, þá má reikna með því að menn olnbogi sig áfram af töluverðri hörku.
Þess vegna mega stjórnmálamenn ekki heykjast á því að setja viðskiptalífinu heilbrigðar leikreglur þannig að enginn einn, tveir eða þrír aðilar geti náð yfirburðastöðu og drepið allt annað í dróma.
Í viðtali við Morgunblaðið 13. október 2005.
Dregið úr samkeppni
Því er heldur ekki að neita að verulega hefur dregið úr samkeppni, margvísleg samþjöppun á markaði og tvíokun er víða ríkjandi.
Á morgunverðarfundi Viðskiptaráðs Íslands 6. nóvember 2007.
Goðsagnakennd helgimynd
Hitt er einnig til að ný orð fái nánast á sig goðsagnakennda helgimynd, eins og orðið útrás sem enginn þorir að vera á móti svo hann verði ekki sakaður um að vera úr takti, hafi ekki framtíðarsýn eins og það heitir nú, og þekki ekki sinn vitjunartíma.
Á morgunverðarfundi Viðskiptaráðs Íslands 6. nóvember 2007.
Töframerki
Útrásarorðið er slíkt töframerki að jafnvel þegar menn virðast gera innrás í opinber fyrirtæki almennings, þá er innrásin kölluð útrás. Og fyrirtæki sem hafa þá frumskyldu, að lögum og samkvæmt efni máls, fyrst og fremst að veita almenningi þjónustu við hinu lægsta verði, eru í nafni útrásar skyndilega farin að taka þátt í áhættu erlendis, án þess að skynsamleg umræða um þau atriði hafi farið fram í landinu áður.
Á morgunverðarfundi Viðskiptaráðs Íslands 6. nóvember 2007 og vísar þar til REI-málsins svokallaða.
Óhófsandi má ekki ráða för
Útrásaráformum þarf því að setja skynsamleg mörk. Sá óhófsandi sem að nokkru hefur heltekið okkur má ekki ráða ferðinni til framtíðar. Við vitum að víða er uppgangur okkar lofti blandaður.
Á morgunverðarfundi Viðskiptaráðs Íslands 6. nóvember 2007.
Borgum ekki skuldir óreiðumanna
Við erum að ákveða að við ætlum ekki að borga erlendar skuldir óreiðumanna … við ætlum ekki að borga annarra manna skuldir. Við ætlum ekki að borga skuldir bankanna sem hafa farið dálítið gáleysislega… áður trúðu menn því að íslenska kerfið, íslenska ríkið, íslenskir skattborgarar myndu reyna að borga allar skuldir fyrir íslensku bankana… þá værum við að setja slíkan skuldaklafa fyrir börnin okkar og barnabörnin að það væri þrældómur fyrir annarra manna sök.
Viðtal í Kastljósi 7. október 2008.
Íslenska ríkið ekki gjaldþrota
Hvað eru menn að tala um varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn? Menn eru að tala um að þá yrði ríkisstjórnin að óska eftir því að fara í svokallað prógramm, sem gæti staðið í sex mánuði eða tólf mánuði, þar sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kemur hingað, tekur ráðin af ríkisstjórninni varðandi fjárlög ríkisins meira og minna… en þetta er notað yfir ríki sem hafa orðið gjaldþrota. Íslenska ríkið er ekki gjaldþrota. Það eru bankarnir sem eru í vandræðum, ekki íslenska ríkið í rauninni… Við ætlum ekki að láta almenning sökkva með bönkunum.
Viðtal í Kastljósi 7. október 2008.
Frelsið misnotað
En ég get ekki borið endalausa ábyrgð á því að menn misnoti það frelsi.
Í viðtali við Kastljós 7. október 2008.
Almenningur fær engar upplýsingar
Af hverju fær almenningur, sem á að borga brúsann, og sá brúsi er engin smásmíði, engar gagnlegar upplýsingar þótt allt ætti nú að vera á borðinu hjá þeim sem hafa mál hinna föllnu banka í höndunum og allt að blasa við eins og opin bók?
Á morgunverðarfundi Viðskiptaráðs Íslands 18. nóvember 2008.
Gengið fljótt og vel að Jóni og Gunnu
Og það hefur verið upplýst að nýju bankarnir haldi áfram háttum gömlu bankanna og láti menn sem skulda yfir þúsund milljarða í bankakerfinu ekki í gjaldþrot, en gangi fljótt og vel að Jóni og Gunnu, sem eru þó nú orðin eigendur bankanna á ný.
Á morgunverðarfundi Viðskiptaráðs Íslands 18. nóvember 2008.
Óbreyttur sjálfstæðismaður á landsfundi
Míglek krataflón
„Það þekkja allir krataflón, er koma í valdsins hallir, þeir mega ekki sjá míkrafón, þá mígleka þeir allir.“
Ræða á landsfundi Sjálfstæðisflokksins 2009 um nýtt persónulegt met Össurar Skarphéðinssonar í að náð að þegja um leynifund þar sem lagt var á ráðin um nýja ríkisstjórn, Samfylkingar og Vinstri grænna.
Brjálæðisleg samþjöppun
Brjálæðisleg samþjöppun í viðskiptalífinu bætti ekki úr og á endanum var svo komið að einn aðili skuldaði öllum bönkunum fjárhæðir sem voru því sem næst allt eigið fé allra bankanna og aðrir aðilar og eigendur höfðu einnig fengið að safna stórkostlegum skuldum.
Ræða á landsfundi Sjálfstæðisflokksins 28. mars 2009.
Alltaf svífa sömu Jónarnir yfir vötnunum
Og aldrei skal Samfylkingin geta rætt um banka eða fjármál án þess að þessir sömu Jónar svífi yfir þeirra vötnum og það virðist ekki þurfa Borgarnes til. Og alltaf var ég sakaður um andúð á auðmönnum og ég væri að draga úr og skaða útrásarmöguleika snillinganna.
Ræða á landsfundi Sjálfstæðisflokksins 28. mars 2009.
Aldrei bogna eða líta undan
Það má aldrei bogna þó að á móti blási. Það má aldrei hika þótt herði að og það má ekki einu sinni líta undan þótt sýnin sé ekki frýnileg. Og það má aldrei svíkja sjálfan sig og það sem maður í hjarta sínu trúir á, fyrir stundarávinning.
Ræða á landsfundi Sjálfstæðisflokksins 28. mars 2009.
