Davíð Oddsson
17. janúar 1948 – 1. mars 2026
Með Davíð Oddssyni er genginn einhver áhrifamesti stjórnmálamaður lýðveldisins – stjórnmálamaður með skilning á þjóðarsálinni og djúpstæða sannfæringu fyrir mikilvægi frelsis einstaklingsins.
Davíð var margbrotinn maður: Stjórnmálamaður, rithöfundur, leikritaskáld, útvarpsmaður og blaðamaður. Hann var maður orðsins sem lék sér að tungumálinu í ræðu og riti. Með húmor og stundum kaldhæðni að vopni en fyrst og síðast djúpa réttlætiskennd og sannfæringu varð Davíð Oddsson óumdeildur leiðtogi. Rætur Davíðs voru í íslenskri alþýðumold. Næringuna sótti hann í menningu og sögu þjóðarinnar.
Nýtt blómaskeið hófst í Reykjavík þegar Sjálfstæðisflokkurinn endurheimti meirihluta í borgarstjórn og Davíð settist í stól borgarstjóra. Hendur stóðu fram úr ermum. Framkvæmdir, ný hverfi og umbætur settu svip á borgina. Til varð sterkari og öflugri höfuðborg.
Flestum varð snemma ljóst að Davíð gæti ekki skorast undan því að gefa kost á sér til formennsku í Sjálfstæðisflokknum. Þegar hann var kjörinn formaður á landsfundi 1991 bar hann höfuð og herðar yfir aðra í íslenskum stjórnmálum. Sem forsætisráðherra í þrettán ár hafði Davíð forystu um að opna íslenskt samfélag fyrir nýjum tækifærum. Stigin voru skref inn í nútímann og traustur grunnur lagður að framtíðinni. Samhliða auknu frelsi og minni ríkisafskiptum jókst velmegun. Davíð gjörbreytti viðhorfum landsmanna til ríkisins og hugmyndum um verkefni þess og skyldur: „Það á ekki að vera eins og síldarnót til að festa fólk í, heldur eins og öryggisnet sem enginn fellur niður fyrir,“ sagði Davíð í ræðu hjá ungum sjálfstæðismönnum árið 1995. Með einni setningu, eins og svo oft áður og síðar, lýsti Davíð eigin hugsjónum og baráttumálum.
Ég skipaði mér í lið með Davíð í hörðum prófkjörsslag fyrir borgarstjórnarkosningarnar 1982. Þá kynntist ég leiftrandi hugsjónamanni, sagnameistara og húmorista og fékk staðfestingu á því að faðir minn heitinn hafði haft rétt fyrir sér þegar hann sagði við mig nokkrum árum áður að fram á sviðið væri kominn nýr foringi okkar sjálfstæðismanna: Davíð Oddsson.
Það voru forréttindi að fá að kynnast Davíð – vera samherji hans og liðsmaður. Við áttum ófá samtöl um menn og málefni. Sögur voru sagðar og palladómar felldir. Stundum taldi Davíð nauðsynlegt að rétta kúrsinn hjá mér eins og vinir gera. Aldrei féll skuggi á okkar samskipti.
Að leiðarlokum sendi ég Ástríði, Þorsteini, Heiðrúnu og afastelpunum Ástríði og Dagnýju mínar dýpstu samúðarkveðjur. Guð blessi minningu einstaks manns sem markaði leið fámennrar þjóðar til velmegunar og hagsældar.
„Við höfum því öll efni til þess að horfa vonglöð til framtíðar með ást á landinu og óbilandi traust á því dugandi fólki sem landið byggir.“
Þannig lauk hugsjónamaðurinn og skáldið Davíð Oddsson stefnuræðu sinni í október 1993. Megi eldmóður og trú Davíðs Oddssonar á hæfileika íslensku þjóðarinnar verða okkur öllum innblástur.
Foringi er horfinn á braut en merki hans mun standa og vísa þeim veginn sem vilja vinna að heill þjóðar á grunni frelsis og fullveldis.
Óli Björn Kárason
Minningargrein sem birtist í Morgunblaðinu 13. mars 2026
