Fortíð (Degi og Heiðu) sópað undir teppið

Fá ef nokkur dæmi eru um að nýliði sem gengur á hólm við sitjandi oddvita stjórnmálaflokks nái þeim árangri sem Pétur Marteinsson náði í prófkjöri Samfylkingarinnar. Ekki aðeins tókst honum að velta oddvitanum, Heiðu Björg Hilmisdóttur, úr sessi heldur gerði hann það með mjög afgerandi hætti: Pétur fékk rúmlega tvisvar sinnum fleiri atkvæði í fyrsta sæti en Heiða Björk. Sigurinn er enn athyglisverðari fyrir þær sakir að Pétur náði ekki aðeins að fella oddvitann heldur konu sem er borgarstjóri og á langa sögu að baki innan flokksins og í borgarstjórn.

Árangur Steinunnar Gyðju- og Guðjónsdóttur, sem hafnaði í þriðja sæti, er einnig athyglisverður. Heiða Björk rétt náði öðru sætinu en Steinunni vantaði aðeins 16 atkvæði til að fella borgarstjórann úr því sæti. Raunar fékk borgarstjórinn fæst atkvæði í heild af þeim sem skipa sex efstu sætin eftir prófkjörið.

Ekki er hægt að komast að annarri niðurstöðu en að félagar í Samfylkingunni hafi fellt þungan dóm yfir störfum eigin borgarfulltrúa á liðnum árum. Grasrót Samfylkingarinnar hafnaði ekki aðeins Heiðu Björgu heldur ekki síður arfleifð Dags B. Eggertssonar.

Áhrifafólk innan Samfylkingarinnar, þar með talin Kristrún Frostadóttir formaður flokksins, áttaði sig á nauðsyn þess að reyna að skilja við fortíð flokksins í höfuðborginni til að koma í veg fyrir að flokkurinn tapaði fylgi þriðju borgarstjórnarkosningarnar í röð. Árið 2014 fékk Samfylkingin nær 32% atkvæða en síðan hefur leiðin legið niður á við undir forystu Dags B. Eggertssonar. Samfylkingin fékk aðeins liðlega 20% atkvæða árið 2022. Dagur ákvað í aðdraganda alþingiskosninga 2024 að snúa sér að landsmálum. Kristrún Frostadóttir kom hins vegar í veg fyrir að hann yrði oddviti í öðru hvoru Reykjavíkurkjördæminu, eins og frægt er orðið. Sagði Dag vera aukaleikara og ráðlagði kjósendum að strika yfir nafn hans á kjörseðlinum.

Fortíðin undir teppið

Innan Samfylkingarinnar er vonast til að hægt sé að sópa fortíð flokksins við stjórn borgarinnar síðustu áratugi undir teppið að mestu. Tefla á fram „óspjölluðum“ stjórnmálamanni, með hreint borð, svo flokkurinn haldi völdum í borginni næstu fjögur árin. Hvort Samfylkingunni tekst að fela langt syndaregistur á eftir að koma í ljós.

En jafnvel nýr oddviti getur ekki hlaupist undan pólitískri ábyrgð eigin flokks að fullu. Hann verður í það minnsta að viðurkenna að mistök hafi verið gerð og þá um leið koma með trúverðugar lausnir. Þetta á t.d. við um skipulagsmál og leikskólamál sem eru í ólestri. Hann verður að horfast í augu við grafalvarlega fjárhagsstöðu borgarinnar og leggja fram tillögur til lausnar, meðal annars um róttækan uppskurð og sparnað í rekstri. Og sá uppskurður verður sársaukafullur, ekki síst fyrir Samfylkinguna.

Komi Pétur ekki hreint til dyranna í aðdraganda kosninga og viðurkenni þau alvarlegu mistök sem gerð hafa verið á flestum sviðum mun hann missa trúverðugleika. Það verður hins vegar ekki einfalt að afneita fortíðinni, allra síst þegar tveir áhrifamiklir fulltrúar fortíðarinnar sitja með þér á lista – fulltrúar sem aldrei komast undan ábyrgðinni; Heiða Björg í 2. sæti og Skúla Helgason í 4. sæti.

Prófkjörið sjálft og framkvæmd þess styrkti stöðu Samfylkingarinnar, að minnsta kosti tímabundið. Augljóst er að Kristrún Frostadóttir hefur treyst stöðu sína og tök á flokknum. Andstæðingar hennar – og þeir eru margir – hafa veikst og þá ekki síst Dagur B. Eggertsson. Áhrif hans innan Samfylkingarinnar verða sífellt minni og síst meiri en áhrifa lítils óbreytts þingmanns. En enginn ætti að vanmeta Dag. Hann hefur sýnt og sannað í gegnum árin að hann kann meira fyrir sér í pólitík en flestir aðrir. Það sýndi hann ágætlega í borgarstjórn þegar hann tryggði meirihlutasamstarf vinstri flokka undir stjórn Samfylkingarinnar, þrátt fyrir að tapa hverjum kosningunum á fætur öðrum.